Słownik pojęć IT
prostym językiem

Nowoczesny dysk bez ruchomych części — nawet 10× szybszy od tradycyjnego dysku HDD. Wymiana dysku na SSD to najtańszy sposób, żeby stary komputer znów działał żwawo.

Tradycyjny dysk z wirującymi talerzami magnetycznymi. Tani i pojemny, ale wolny i wrażliwy na wstrząsy. Dziś używany głównie do przechowywania dużych zbiorów danych.

Krótkotrwała „pamięć robocza" komputera — tu trafiają uruchomione programy. Im więcej RAM, tym więcej rzeczy naraz komputer ogarnia bez zwalniania. 8 GB to dziś rozsądne minimum.

„Mózg" komputera — wykonuje wszystkie obliczenia. Jego szybkość (GHz) i liczba rdzeni decydują o tym, jak sprawnie działa cały system.

Odpowiada za wyświetlanie obrazu. Do internetu i biura wystarczy zintegrowana; do gier i montażu wideo potrzebna jest osobna, wydajna karta.

Wielka płytka drukowana, która łączy wszystkie podzespoły: procesor, RAM, dyski i karty. To od niej zależy, co można później dołożyć lub wymienić.

Zamienia prąd z gniazdka na napięcia potrzebne podzespołom. Tani, słaby zasilacz to częsta przyczyna awarii całego komputera — nie warto na nim oszczędzać.

M.2 to mały format dysku (wygląda jak pasek gumy do żucia), a NVMe to protokół, dzięki któremu taki dysk potrafi być kilkukrotnie szybszy od zwykłego SSD.

Mały program wbudowany w płytę główną, który uruchamia się przed systemem Windows. To on „budzi" sprzęt i decyduje, z którego dysku wystartuje komputer.

Podstawowe oprogramowanie zarządzające całym komputerem — np. Windows, macOS czy Linux. Bez niego komputer to tylko zbiór elektroniki.

Mały program, który „uczy" system obsługi konkretnego urządzenia — drukarki, karty graficznej czy myszki. Nieaktualne sterowniki to częsta przyczyna dziwnych problemów.

Ogólna nazwa szkodliwych programów: wirusów, trojanów, oprogramowania szpiegującego. Objawy? Wolna praca, wyskakujące reklamy, dziwne procesy. Da się usunąć w serwisie.

Wyjątkowo groźny typ złośliwego oprogramowania — szyfruje Twoje pliki i żąda okupu za ich odblokowanie. Najlepsza obrona: regularny backup i ostrożność z załącznikami.

Oszustwo polegające na podszywaniu się pod bank, kuriera czy urząd — zwykle mailem lub SMS-em — żeby wyłudzić hasło lub dane karty. Zawsze sprawdzaj adres nadawcy i linku.

Usługa, która szyfruje Twoje połączenie z internetem i ukrywa lokalizację. Przydatna w publicznych sieciach Wi-Fi (kawiarnia, hotel) i przy pracy zdalnej.

Bezprzewodowy dostęp do internetu w zasięgu routera. Na jakość wpływa odległość, ściany i liczba urządzeń. Nowsze standardy (Wi-Fi 6/7) są szybsze i stabilniejsze.

Urządzenie, które rozdziela internet od dostawcy na wszystkie sprzęty w domu — kablem i przez Wi-Fi. Restart routera to pierwszy krok przy problemach z siecią.

Unikalny „adres pocztowy" urządzenia w sieci — dzięki niemu dane wiedzą, dokąd trafić. Każde urządzenie połączone z internetem ma swój adres IP.

Przechowywanie plików na serwerach w internecie zamiast tylko na własnym dysku — np. Dysk Google, OneDrive. Dostęp z każdego urządzenia i ochrona przed awarią dysku.

Zapasowa kopia ważnych plików — na drugim dysku, w chmurze lub na obu. Zasada 3-2-1: trzy kopie, dwa nośniki, jedna poza domem. Jedyna pewna ochrona przed utratą danych.

Wydzielona część dysku, którą system widzi jako osobny dysk (np. C: i D:). Pozwala oddzielić system od własnych plików — ułatwia to reinstalację Windows.

Substancja między procesorem a chłodzeniem, która odprowadza ciepło. Wysycha po kilku latach — komputer się wtedy przegrzewa i głośno pracuje. Wymiana to standardowa usługa serwisowa.